Bywają momenty w życiu, które są jak uderzenie pioruna – nagłe, bolesne, zapadają w pamięć. 

To, co wydarzyło się raz i miało wyraźny początek i koniec, nazywamy traumą jednorazową, czyli skutkiem jednego ekstremalnego zdarzenia, które zakłóca poczucie bezpieczeństwa i równowagę emocjonalną.

Ale są doświadczenia, które nie przychodzą pojedynczo, tylko stopniowo kształtują nas i naszą psychikę przez lata. Mówią o nich badania jako o traumie rozwojowej lub traumie złożonej (complex trauma), i okazuje się, że to właśnie ona najczęściej decyduje o jakości dorosłego życia jednaj osoby.

Czym jest trauma jednorazowa?

Trauma jednorazowa to reakcja na wyraźnie przerażające zdarzenie – poważny wypadek, gwałt, nagła utrata bliskiej osoby. Tego rodzaju doświadczenie ma wyraźny początek i koniec, jest zwykle jednorazowe lub krótkotrwałe, a jego skutki mogą być intensywne, ale jeśli zostaną właściwie przepracowane, często są ograniczone do konkretnego kontekstu.

Jak pisała Judith Herman, pionierka badań nad traumą:

“Trauma typu I odnosi się do zdarzeń jednorazowych…”
– cytowane w literaturze na temat różnic pomiędzy traumą jednorazową a traumą złożoną.

Taki epizod może prowadzić do zespołu stresu pourazowego (PTSD), ale jego źródło jest zwykle jasno rozpoznawalne w pamięci i odnosi się do określonego wydarzenia.

Czym jest trauma rozwojowa (złożona)?

W przeciwieństwie do traum jednorazowych, trauma rozwojowa to efekt chronicznych, interpersonalnych i powtarzających się doświadczeń stresujących, które mają miejsce w relacjach opiekuńczych – w rodzinie, między dzieckiem a rodzicami, lub w innych bliskich związkach.

Eksperci definiują ją jako:

• wielokrotne lub długotrwałe narażenie na traumę,
• często w okresie rozwoju dziecka,
• w relacjach, których dziecko nie może uniknąć lub kontrolować.

To nie jest jeden dramatyczny moment, ale konstelacja doświadczeń, które sumują się w dysregulację emocjonalną, problemy z tożsamością, relacjami i poczuciem własnej wartości. Badania wskazują, że dzieci z traumą złożoną wykazują więcej objawów psychicznych niż te, które doświadczyły tylko jednorazowych traum.

Trauma jednorazowa vs trauma rozwojowa — jakie są skutki?

Trauma rozwojowa koncentruje się na relacjach, które kształtują nas w najwcześniejszych latach życia, dlatego jej konsekwencje bywają bardziej rozległe niż w przypadku traum jednorazowych.

Dlaczego rozróżnienie ma znaczenie?

Zrozumienie, czy ktoś doświadcza skutków jednorazowego wydarzenia, czy długotrwałych wzorców traumatycznych, wpływa na dobór terapii, tempo procesu i oczekiwaną dynamikę zmian. Trauma rozwojowa wymaga często terapii integratywnej i długoterminowej, która adresuje zarówno emocje, jak i związek terapeutyczny oraz wzorce związane ze schematami i afektem.